Cineálacha Míchumais

Cad is míchumas ann?

Gach Spórt do Gach Duine

Gach Spórt do Gach Duine

Le Gach Spórt do Gach Duine a chur i bhfeidhm, tá sé tábhachtach go dtuigeann tú na cineálacha éagsúla míchumais atá ann. Dá mhéad cur amach atá agat ar an réimse mhíchumais, is amhlaidh is fearr a bheidh tú in ann a chinntiú go bhfuil gach imreoir páirteach sa spórt, bíodh siad faoi mhíchumas nó ná bíodh. Sa rannán seo, cuirtear síos ar na cineálacha míchumais is coitianta, agus ar na bacainní a d’fhéadfadh a bheith ann de bharr na míchumas sin dóibh siúd a ghlacann páirt sa spórt.

Cad is míchumas ann?

De réir an Acht in Aghaidh Idirdhealú ar Bhonn Míchumais 1995, tá duine faoi mhíchumas má tá ‘lagú coirp nó meabhrach orthu, a bhfuil tionchar diúltach suntasach fadtéarmach aige ar chumas an duine sin gnáthghníomhaíochtaí laethúla a chur i gcrích’. Tagraíonn an téarma míchumas d’fheidhmiú aonair ar nós:

  • lagú coirp;
  • lagú céadfach;
  • lagú foghlama;
  • meabhairghalar; agus
  • galar ainsealach de cineálacha éagsúla.

Sa rannán seo, cuirtear síos ar na cineálacha éagsúla míchumais agus tugtar leideanna le cuidiú leat a chinntiú go mbíonn daltaí atá faoi mhíchumas rannpháirteach sa spórt.

Is é an aidhm atá leis an tsuíomh gréasáin seo cuidiú le múinteoirí a chinntiú go mbíonn deis ag gach dalta sa rang a bheith páirteach sa spórt, bíodh siad faoi mhíchumas nó ná bíodh.

Míchumais choirp

Míchumais choirp

Míchumas de bharr gortú

Is ionann míchumas de bharr gortú agus míchumas faighte, a tharla i ndiaidh breithe, mar gheall ar theagmhas ar leith, mar shampla, taisme a chuaigh i gcion ar ghéag nó imbhualadh a rinne dochar don inchinn. Bíonn sé doiligh ag daoine atá faoi mhíchumas coirp mar gheall ar ghortú dá gcorp, an ball coirp áirithe sin a bhogadh. I gcás daoine a ndearnadh damáiste dá n-inchinn, is minic a bhíonn siad níos fadálaí i dtaca le heolas a phróiseáil agus bíonn deacrachtaí acu le comhordú/cothromaíocht in amanna fosta. Beidh tionchar aige seo ar a gcumas páirt a ghlacadh sa spórt mar go bhfuil seans ann go mbeidh sé doiligh acu eolas a phróiseáil, go mbeidh an ghluaiseacht teoranta agus/nó go mbeidh siad i bhfad níos fadálaí maidir le luas frithghníomhúcháin.

Pairilis cheirbreach

Cuireann an riocht seo isteach ar theannas na matán agus ar ghluaiseacht an duine. Fadhb sa chuid sin den inchinn atá freagrach as matáin a rialú is cúis le pairilis cheirbreach. Mar gheall ar an riocht seo, bíonn na matáin righin nó liobarnach, bíonn siad lag, agus bíonn gluaiseachtaí matáin doshrianta i gceist chomh maith. Níl théann pairilis cheirbreach i bhfeidhm ar gach duine ar an dóigh chéanna ach bíonn tionchar aige i gcónaí ar ghluaiseacht an duine.

Diostróife mhatánach

Mar gheall ar an riocht seo, éiríonn matáin an duine níos laige ar bhonn leanúnach dochúlaithe. Téann sé i bhfeidhm ar dhaoine de réir a chéile le himeacht aimsire agus bíonn deacrachtaí gluaiseachta, análaithe, srl i gceist chomh maith.

Spina bifida

Is neamhord ó bhroinn é seo a tharlaíonn nuair nach bhforbraíonn veirteabraí an linbh i gceart thart ar chorda an dromlaigh. Bíonn réimse deacrachtaí ag daoine a bhfuil an riocht seo orthu. Bíonn na cosa lag nó gan lúth ar fad agus tá neamhchoinneálacht phutóige agus lamhnáin agus/nó deacrachtaí foghlama i gceist chomh maith.

Scléaróis iolrach

Is galar é seo a théann i gcion ar néarchóras an choirp. Is riocht uath-imdhíonachta é a thugann ar an chóras imdhíonachta ionsaí a dhéanamh ar chodanna folláine den chorp, an inchinn nó corda an dromlaigh sa chás seo. Is riocht saoil é agus ní hionann airíonna gach duine. Uaireanta, bíonn an-deacrachtaí ag daoine maidir le radharc, gluaiseacht na ngéag, cothromaíocht agus comhordú. Uaireanta bíonn deacrachtaí foghlama i gceist chomh maith.

Fiobróis chisteach

Is riocht géiniteach ó bhroinn é seo. Carnann múcas tiubh sna scamhóga, sa chóras díleá agus in orgáin eile agus bíonn deacrachtaí análaithe agus díleá ag an duine mar gheall air seo. Bíonn aclaíocht ina cuidiú in amanna i dtaca le feidhmiú na scamhóg agus leis an análú a dhéanamh níos éasca.

Cad é mar a thig liom tacú le dalta atá faoi mhíchumas coirp sa spórt?

  • Déan cinnte de go bhfuil tú ar an eolas faoi mhíchumas an duine.
  • Déan cinnte de go bhfuil méid agus dromchla an limistéir fóirsteanach do dhaltaí a bhfuil deacrachtaí gluaiseachta acu.
  • Déan cinnte de go bhfuil an fad ama fóirsteanach do na himreoirí.
  • Déan spóirt a oiriúnú lena chinntiú go dtig le gach imreoir a bheith páirteach iontu.
  • Bíodh níos mó daoine fásta ann le tacú leis na himreoirí.
  • Athraigh na rialacha le nach mbeidh bac ar an chluiche.
  • Déan cinnte de go bhfuil an trealamh ceart ag gach imreoir atá faoi mhíchumas.
  • Déan cinnte de go bhfuil an limistéar súgartha sábháilte do gach dalta, bíodh siad faoi mhíchumas nó ná bíodh.
  • I gcás imreoirí a bhfuil deacrachtaí éisteachta nó radhairc acu, úsáid comharthaí amhairc nó teanga chomharthaíochta de chineál éigin, Makaton mar shampla, le cumarsáid a dhéanamh agus treoracha a thabhairt.

Riochtaí eile

Riochtaí eile

Deacrachtaí foghlama

Tarlaíonn míchumas foghlama má chuirtear isteach ar fhorbairt inchinne an duine sula saolaítear iad nó le linn/go gairid i ndiaidh na breithe. Cuireann míchumas foghlama isteach ar an dóigh a bpróiseálann duine eolas agus ar an dóigh a ndéanann siad cumarsáid. Is féidir leis a bheith éadrom, meánach nó trom. Ní bhíonn na deacrachtaí cumarsáide céanna ag gach duine a bhfuil deacracht foghlama acu, mar shampla, bíonn lagú urlabhra ar roinnt daoine, tá daoine eile ann nach bhfuil ábalta labhairt ar chor ar bith, agus daoine eile arís nach bhfuil aon deacrachtaí follasacha acu.

Dian-mhíchumas agus ilbhac foghlama (PMLD)

Dian-mhíchumas agus ilbhac foghlama atá i gceist má tá níos mó ná míchumas amháin ar dhuine mar aon le deacrachtaí foghlama. Ar na deacrachtaí seo tá deacrachtaí céadfacha, riachtanais chasta sláinte nó leighis nó míchumas coirp. Mar gheall orthu seo agus ar na deacrachtaí foghlama, bíonn cuid mhór tacaíochta agus cúraim de dhíth ar an duine i gcónaí.

Siondróm Down

Is riocht géiniteach é seo a bhíonn ar an duine ó bhroinn. Bíonn roinnt deacrachtaí foghlama ann dá bharr agus bíonn gnéithe coirp suntasacha ag an duine, mar shampla, géaga liobarnacha mar gheall ar theannas laghdaithe na matán. Is féidir leis an riocht cur isteach ar chumas duine cumarsáid a dhéanamh agus fadhbanna leighis eile a spreagadh, mar shampla, ionfhabhtuithe seasta.

Neamhord ar speictream an uathachais (ASD)

Toisc gur neamhord speictrim é seo, ní hionann airíonna gach duine. Is riocht é a chuireann isteach ar iompraíocht, cumarsáid agus idirghníomhaíocht shóisialta. Bíonn sé deacair ag duine a bhfuil ASD orthu cumarsáid a dhéanamh mar is cuí agus in amanna bíonn sé deacair acu amharc sa tsúil ar dhuine, gothaí aghaidhe a úsáid agus a léirmhíniú srl. Uaireanta bíonn sé deacair acu cairde a dhéanamh agus go minic is fearr leo a bheith ag súgradh leo féin. Is minic a bhíonn moill ann maidir le forbairt teanga. Bíonn daoine a bhfuil ASD orthu an-tugtha do ghnáthamh agus bíonn sé doiligh acu déileáil le hathrú ar an ghnáthamh. Is minic a bhíonn deacrachtaí foghlama eile ag daoine a bhfuil ASD orthu chomh maith.

Neamhord hipirghníomhaíochta an easnaimh airde (ADHD)

Tá tréithe áirithe iompraíochta i gceist leis an neamhord seo amhail hipirghníomhaíocht, neamhaird agus tobainne. In amanna, bíonn sé deacair ag daoine a bhfuil ADHD orthu a n-iompraíocht a smachtú, treoracha a leanúint agus bíonn fadhbanna codlata acu uaireanta fosta.

Deacrachtaí Sóisialta, mothúchánacha agus iompraíochta (SEBD)

Bíonn deacrachtaí sóisialta, mothúchánacha agus iompraíochta ag daoine a bhfuil an riocht seo orthu, atá chomh héagsúil sin le gnáthbhéasaí an tsaoil go gcuireann siad isteach ar a saol laethúil. Uaireanta, bíonn deacrachtaí foghlama acu, ní bhíonn siad ábalta aird a dhíriú mar is ceart agus bíonn a n-iompraíocht dúshlánach. Bíonn sé deacair acu caidrimh a bhunú le piaraí agus teaghlach in amanna fosta.

Saindeacrachtaí foghlama (SpLD)

Cuireann seo isteach ar chumas an duine eolas a phróiseáil agus a fhoghlaim. Tarlaíonn na deacrachtaí seo beag beann ar intleacht agus téann siad i bhfeidhm go mór ar chumas an duine foghlaim in achar ar leith agus san achar sin amháin. Tá cineálacha éagsúla saindeacrachtaí i gceist ar nós:

  • disléicse – deacrachtaí litearthachta, mar shampla litriú agus léamh;
  • dioscalcúile – deacrachtaí le coincheapa matamaiticiúla; agus
  • diospraicse – cuireann sé isteach ar scileanna mínluaile/mórluaile an duine agus in amanna bíonn deacrachtaí cothromaíochta agus comhordaithe ag an duine dá bharr.

Cad é mar a thig liom tacú le dalta a bhfuil míchumas intleachta orthu sa spórt?

  • Déan cinnte de go bhfuil tú ar an eolas faoi riocht an duine agus go dtuigeann tú cén dóigh a dtéann sé i bhfeidhm orthu.
  • Déan cinnte de go bhfuil tú ar an eolas faoi rudaí a spreagfadh iompraíocht dhúshlánach agus go ndéanann tú na rudaí sin a sheachaint.
  • I gcás imreoirí a bhfuil deacrachtaí cumarsáide acu, uaireanta bíonn leidchártaí nó teanga chomharthaíochta de chineál éigin, mar shampla Makaton, de dhíth orthu le cuidiú leo treoracha a thuiscint. Thiocfadh leat córas cumarsáide malartaithe pictiúir (PECS) a úsáid chomh maith.
  • Beidh clár ama amhairc, a léiríonn na gníomhaíochtaí atá pleanáilte, ina chuidiú ag roinnt páistí, mar shampla páiste a bhfuil ASD orthu agus a bhraitheann go mór ar ghnáthamh.
  • I gcás imreoirí a bhfuil deacrachtaí foghlama acu, bíonn treoracha soiléire beachta ina gcuidiú agus in amanna bíonn siad de dhíth orthu níos mó ná uair amháin.
  • Uaireanta, beidh ort níos mó tacaíochta a thabhairt le cuidiú leis na himreoirí.
  • Lena chinntiú go mbeidh na himreoirí páirteach i ngníomhaíocht, thig leat cluiche a oiriúnú le go mbeidh sé ag teacht le rudaí a bhfuil suim acu iontu.
  • Bain úsáid as ceol mar spreagadh.
  • Coinnigh na gníomhaíochtaí gairid agus déan cinnte de go bhfuil na himreoirí ar fad in ann an ghníomhaíocht a chríochnú.
  • Déan cinnte de go dtugann tú moladh thar na bearta do gach imreoir as gach tasc/gníomhaíocht agus go bhfuil luachanna saothair ar fáil.
  • Cuir trealamh agus cluichí in oiriúint do riachtanais na n-imreoirí.